SZMER

01 Diagnoza

Luka między gotowością a sprawczością

Współczesne zagrożenia - degradacja infrastruktury krytycznej, ataki hybrydowe, kryzysy klimatyczne i migracyjne - zacierają granicę między obronnością państwa a odpornością cywilną na poziomie wspólnoty lokalnej. Ten sam kierunek wyznaczają dziś Unia Europejska (raport Niinistö, 2024) i polska ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej obowiązująca od 2025 r.

Badania potencjału obronnego młodzieży 15-21 wskazują, że gotowość mobilizacyjna pozostaje wysoka. Konwersja tej gotowości w realne, długoterminowe zaangażowanie w struktury ochrony ludności i obrony cywilnej pozostaje niska - nie z powodu deficytu motywacji, lecz z powodu braku adekwatnej oferty na szczeblu lokalnym.

Istniejące formaty - klasy mundurowe, OPW, harcerstwo, organizacje proobronne - skutecznie obsługują ścieżkę wojskową. Nie domykają natomiast obszaru lokalnej, cywilnej odporności wspólnotowej - i realnej ścieżki aktywizacji młodzieży - osadzonej w gminie, parafii, szkole.

15-21

Grupa wiekowa o najwyższym potencjale mobilizacyjnym - i najniższej konwersji deklaratywnej gotowości w realne uczestnictwo w strukturach OLiOC

OLiOC

Ochrona ludności i obrona cywilna - obszar, w którym brakuje systemowej oferty zaangażowania młodzieży na poziomie wspólnoty lokalnej

Zgodność

Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, ustawa o obronie Ojczyzny, Strategia Resortu Obrony Narodowej do 2039 r., dyrektywa NIS2

02 Projekt SZMER

Lokalna odporność kryzysowa - tam, gdzie jej brakuje

SZMER organizuje lokalne zespoły 5-7 osób, które budują zdolność swojej społeczności do działania i komunikacji niezależnie od dostępu do prądu i internetu - przez własną infrastrukturę łączności mesh.

Zespoły działają w dwupoziomowej strukturze (kadet 15-19, operator 17-21), osadzone w konkretnych społecznościach, przede wszystkim w gminach pasa wschodniego, we współpracy z istniejącymi sieciami wspólnotowymi: KGW, sołectwami, parafiami, OSP, jednostkami samorządu terytorialnego. Program nie konkuruje z istniejącymi formatami edukacji proobronnej - integruje uczestników harcerstwa, klas mundurowych, MDP przy OSP i organizacji proobronnych w lokalne zespoły wzmacniające ich własne społeczności.

Uczestnicy przechodzą dwuetapową selekcję - standaryzowany screening psychologiczny i obóz selekcyjny - i pracują w cyklu cotygodniowych spotkań. W sytuacji kryzysu zespół, znający strukturę swojej społeczności i dysponujący własną łącznością, aktywuje się jako jej operacyjny szkielet.

Praca w roli funkcjonalnej generuje udokumentowany profil kompetencyjny każdego uczestnika, umożliwiając wczesną identyfikację jednostek o ponadprzeciętnych zdolnościach przywódczych, koordynacyjnych, logistycznych lub analitycznych. Program kieruje te osoby do dalszych ścieżek rozwoju w administracji publicznej, służbach mundurowych i strukturach państwa - co czyni go najskuteczniejszym narzędziem lokalnej retencji talentów i wybitnych jednostek na terenie województwa.

Lider

Koordynacja, decyzje, reprezentacja zespołu

Logistyk

Zasoby, zaopatrzenie, transport

Łącznościowiec

Sieć mesh radio, łączność alternatywna

Medyk

Pierwsza pomoc przedmedyczna

Specjalista ds. systemów

Narzędzia wspierające koordynację i łączność

Terenoznawca

Orientacja, weryfikacja informacji

03 Infrastruktura

Infrastruktura łączności niezależna od obecności prądu i internetu

Sieć mesh radio

Innowacyjna, niskokosztowa, niezależna infrastruktura łączności radiowej oparta o protokoły Meshtastic/LoRa. Działa bez dostępu do internetu i sieci komórkowej. Węzły instalowane w instytucjach kluczowych dla społeczności - szkoły, parafie, KGW, sołectwa, budynki gminne. Gospodarstwa domowe dołączają z własnym urządzeniem.

Meshtastic/LoRa · 100-200 PLN/węzeł · zasięg kilkanaście km · tygodnie pracy na baterii

Wsparcie operacyjne

Zestaw narzędzi wspierających planowanie, koordynację i szkolenie zespołów - działających bez dostępu do internetu, na urządzeniach podłączonych przez sieć mesh. Uczestnicy zdobywają przy tym praktyczne kompetencje cyfrowe. Decyzje krytyczne - selekcja, przywództwo, ocena uczestników, aktywacja kryzysowa - pozostają zawsze po stronie człowieka.

Planowanie · koordynacja · szkolenie · zarządzanie kryzysowe · działanie bez internetu

04 Faza 1 - Pilot

Trzy gminy. 18 miesięcy.

Grup operacyjnych

Gminy pilotażowe

30-40

Uczestników po selekcji

Miesięcy

Pas nadgraniczny

Strategiczne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa i spójności terytorialnej; naturalna lokalizacja programu odpornościowego i współpracy transgranicznej

Dwuetapowa selekcja

Standaryzowany screening psychologiczny i obóz selekcyjny - pod nadzorem metodologicznym partnera akademickiego

Warstwa badawcza

Dane operacyjne zbierane systematycznie od pierwszego dnia - perspektywa publikacji naukowych i ewaluacji programu

Wymiar transgraniczny

Model przygotowany do wdrożenia w ramach współpracy transgranicznej z partnerami po stronie litewskiej - testowanie interoperacyjności łączności mesh między zespołami po obu stronach granicy

05 Wymiar międzynarodowy

Modele, wymiana, transfer

SZMER wpisuje się w europejski kierunek bezpieczeństwa kompleksowego - model, w którym państwo, samorząd, biznes, organizacje i obywatele wspólnie utrzymują zdolność kraju do funkcjonowania w pokoju, kryzysie i wojnie. Potwierdza go raport Niinistö dla Komisji Europejskiej (30 października 2024) i prace nad unijną strategią gotowości. Polska podstawa prawna jest gotowa - ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej (z 5 grudnia 2024, obowiązuje od 1 stycznia 2025) oraz ustawa o obronie Ojczyzny. Luką, którą wypełnia SZMER, jest warstwa lokalna, wspólnotowa i psychologiczna.

Bezpieczeństwo kompleksowe · wola obrony

Finlandia

Światowy wzorzec odporności całego społeczeństwa: od instytucji państwa po obywateli wszyscy dzielą odpowiedzialność za przetrwanie kraju, z silnym naciskiem na odporność psychiczną i wolę obrony.

Architektura lokalna i młodzieżowa

Estonia

Model najbliższy SZMER - odporność zorganizowana na poziomie lokalnym, oparta na ochotniczych strukturach młodzieżowych osadzonych we wspólnocie. W praktyce gotowy schemat dla programu naszego typu.

Warstwa informacyjna i psychologiczna

Szwecja

Wzór pracy z odpornością informacyjną i psychologiczną: powszechna komunikacja kryzysowa docierająca do każdego gospodarstwa oraz instytucjonalna odporność na dezinformację - istotna w pracy z młodzieżą.

Praktyka odporności wspólnotowej

Ukraina

Najświeższe w Europie, sprawdzone w warunkach wojny doświadczenie: lokalne węzły przetrwania, wspólnotowe wsparcie psychospołeczne i pierwsza pomoc psychologiczna na masową skalę - wiedza, którą najłatwiej przejąć w formule transgranicznej.

Szkolenia

Transfer sprawdzonych rozwiązań na polski poziom lokalny - wizyty studyjne, wspólne szkolenia i wymiana w modelu partnerskim i transgranicznym

Badania

Baza dowodowa i ewaluacja programu osadzone w europejskich ramach odporności, m.in. Horizon Europe, Klaster 3 - społeczeństwo odporne na katastrofy

Transgranica

Region przygraniczny ma szczególne potrzeby odpornościowe i jest miejscem, w którym polityka spójności spotyka się z wymaganiami bezpieczeństwa - naturalny instrument współpracy i finansowania

06 Partnerzy

Partnerstwo programu

Partner akademicki

prof. dr hab. Ilona Urych

Akademia Sztuki Wojennej - specjalistka w zakresie potencjału obronnego młodzieży, edukacji proobronnej i psychologii bezpieczeństwa. Prodziekan Wydziału Bezpieczeństwa Narodowego ASzWoj.

Partner badawczy

Fundacja Badań Społecznych

Wyspecjalizowana fundacja badawcza prowadząca badania społeczne, ewaluacje programów i analizy na potrzeby instytucji publicznych i organizacji pozarządowych.

Partner operacyjny

PIBOK

Polski Instytut Bezpieczeństwa Operacyjnego i Kryzysowego - metodyka audytu odporności, ćwiczenia decyzyjne, współpraca z JST, sieć ekspertów ochrony ludności i obrony cywilnej.

Partner technologiczny

Chayton sp. z o.o.